Soya Yetiştiriciliği
Soya (Glycine max), tanesi yağ ve protein kaynağı olarak değerlendirilen bir baklagildir. Yem amacıyla da yetiştirilebilir; ancak tane üretimi ile yem üretiminin çeşit ve hasat kararları aynı değildir. Bu rehber tane soya yetiştiriciliğine odaklanır. Başarılı bir üretim için bölgeye uygun çeşit seçimi, düzgün çıkış, etkili kök nodülleri ve özellikle çiçeklenme ile bakla doldurma dönemlerinde su yönetimi birlikte ele alınmalıdır.
Soya hangi koşullarda yetişir?
Soya için uygun tarla seçerken yalnızca sıcaklığa bakılmaz. Toprağın işlenebilir durumda olması, tohumun çıkışını engelleyecek kabuklanma riskinin değerlendirilmesi ve kök bölgesinde uzun süre su birikmemesi de önemlidir. Çok ıslak toprağa ekim, oksijen yetersizliği ve zayıf çıkışla sonuçlanabilir.Toprak Analizi Okuma Rehberi,
Üretici notu: İlk kez soya ekilecek bir tarlada, çeşide ve ekim tarihine karar vermeden önce hasadın yerel iklim koşullarında tamamlanıp Tamamlanamayacağını değerlendirin. İkinci ürün yetiştiriciliğinde bu kontrol daha da önem kazanır.
Çeşit ve ekim zamanı nasıl seçilir?
Çeşidin olgunlaşma süresi; bölge, ana ürün veya ikinci ürün yetiştiriciliği ve planlanan ekim tarihiyle uyumlu olmalıdır. Geç ekimlerde hasada yeterli süre bırakmayan bir çeşit seçmek, sonbaharda yüksek tane nemi ve hasat güçlüğü yaratabilir. Bu nedenle ülke genelinde geçerli tek bir ekim tarihi vermek doğru değildir.
Ekim kararında ekim derinliğindeki toprak sıcaklığını da kontrol edin. Düzenli çimlenme ve çıkış için toprağın yaklaşık 10–12 °C’ye ulaşması, yeterli nem taşıması ve işlenebilir durumda olması beklenir. Yalnızca takvim tarihine veya hava sıcaklığına bakarak ekim yapmak, özellikle soğuk ve ıslak toprakta çıkış riskini artırır. arastirma.tarimorman.gov.tr
Ekim sırasında amaç, tohumu nemli ve düzgün hazırlanmış bir yatağa eşit derinlikte yerleştirmektir. Toprak yapısına ve nemin bulunduğu derinliğe göre yaklaşık 2,5–5 cm ekim derinliği uygundur. Daha derin ekim çıkışı yavaşlatabilir. Ekimden sonra farklı sıralardan örnek alarak tohumun gerçekten hedeflenen derinliğe bırakıldığını kontrol edin.
Tohum aşılaması ve gübreleme
Soya, uygun bakterilerle kurduğu ortaklık sayesinde köklerinde nodül oluşturabilir ve atmosfer azotundan yararlanabilir. Özellikle daha önce soya yetiştirilmemiş tarlalarda soya için uygun bakteri kültürüyle tohum aşılaması değerlendirilmelidir. Aşılama yapıldı diye nodül oluştuğu varsayılmamalı; bitkiler geliştikten sonra farklı noktalardan örnek alınarak kökler kontrol edilmelidir. arastirma.tarimorman.gov.tr
Üretici notu: Sıvı veya toz aşı kültürünü ve aşılanmış tohumu doğrudan güneş ışığı altında bırakmayın. Kültürü ürün etiketindeki saklama koşullarında tutun, aşılamayı gölgede yapın ve tohumu bekletmeden ekin. Uygun olmayan saklama koşulları bakterilerin canlılığını azaltabilir. arastirma.tarimorman.gov.tr
Gübreleme kararını toprak analizine dayandırın. Fosfor, potasyum ve diğer besin maddeleri için ihtiyaç tarlanın analiz sonucuna göre değişir. Nodül oluşumu değerlendirilmeden her soya tarlasına aynı azot gübresi programını uygulamak doğru bir yaklaşım değildir. Tohum aşılaması, toprak analizi ve sezon içindeki bitki gelişimi birlikte yorumlanmalıdır.
Sulama ne zaman önem kazanır?
Suyun miktarı kadar verildiği dönem de önemlidir. Çiçeklenme, bakla oluşumu ve tane doldurma dönemlerinde yaşanan su stresi verimi etkileyebilir. Bakla oluşumu sırasında stres bakla sayısını; tane doldurma sırasında ise tane sayısını veya iriliğini azaltabilir. Buna karşılık sulama takvimi yalnızca takvim tarihine göre kurulmaz: yağış, toprak nemi, toprak yapısı ve bitkinin gelişme dönemi birlikte izlenir.
Sulama Zamanlaması ve Su Tasarrufu Teknikleri
| Dönem | Tarlada izlenecek konu | Yönetim kararı |
|---|---|---|
| Ekim ve çıkış | Tohum yatağı nemi, kabuklanma, çıkış düzeni | Eksik çıkışın nedenini belirleyin. |
| Vejetatif gelişme | Kök ve yaprak gelişimi, yabancı otlar | Tarla kontrollerini düzenli sürdürün. |
| Çiçeklenme ve bakla oluşumu | Toprak nemi, sıcak ve kurak hava | Su stresini yakından izleyin. |
| Tane doldurma | Toprak nemi, bakla ve tane gelişimi | Sulama ihtiyacını ölçüm ve gözleme göre değerlendirin. |
| Olgunlaşma | Bakla durumu ve tane nemi | Hasat hazırlığını yapın. |
Gelişme dönemleri; yaprak, çiçek, bakla ve tane gelişimine göre tanımlanır. Aynı tarihte ekilmiş farklı tarlalar aynı gelişme döneminde olmayabilir.
Yabancı ot, hastalık ve zararlı yönetimi
Soya tarlasını özellikle çıkıştan sonra düzenli kontrol edin. Yabancı otlarla mücadelede erken gözlem, uygun ekim düzeni ve koşullara göre mekanik yöntemler önem taşır. Hastalık veya zararlı belirtisi görüldüğünde önce sorun doğru teşhis edilmelidir. Tarlanın tamamında aynı belirti varmış gibi işlem yapmak yerine yayılış, bitkinin gelişme dönemi ve müdahale gerekliliği değerlendirilmelidir. arastirma.tarimorman.gov.tr
Bitki koruma ürünü kullanılacaksa ürünün soya’da ve hedef sorun için güncel ruhsatı ile etiket talimatı uygulama öncesinde kontrol edilmelidir. Bu yazı belirli bir ilaç veya doz önermez.
Hasat ve depolama
Hasat zamanı çeşide, ekim tarihine ve mevsim koşullarına göre değişir. Takvimden çok bitkinin olgunluğu ve ölçülen tane nemi esas alınmalıdır. Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsünün Soya Yetiştiriciliği rehberi, %13–14 tane nemini hasat için uygun olarak belirtir. Hasadı geciktirmek baklaların çatlamasına ve tanelerin dökülmesine yol açabilir. Biçerdöverin kesici tabla ve harman ayarları, alt baklaların tarlada kalmasını ve tanelerin kırılmasını azaltacak şekilde kontrol edilmelidir.
Hasat nemi ile depolama nemi ayrı kararlardır. Ürünün %13–14 nemle biçilmesi, aynı nem düzeyinde uzun süre güvenle depolanabileceği anlamına gelmez. Aynı rehber, uzun süre depolanacak soya tanesinde nemin %13’ün altına düşürülmesini belirtir. Depolamadan önce nemi yeniden ölçün; depolama süresini, depo sıcaklığını ve alıcının kalite koşullarını dikkate alarak gerekiyorsa ürünü uygun biçimde kurutun.
Üretici için kısa kontrol listesi
Soya yetiştiriciliğinde tek bir ekim, gübreleme veya sulama reçetesi her tarla için geçerli değildir. En sağlam başlangıç; yerel koşullara uygun çeşit, toprak analizi ve sezon boyunca düzenli tarla gözlemidir.
Bilimsel Kaynaklar ve Referanslar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Dr. Metin Babaoğlu Soya ve Tarımı
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Ahmet Nedim Nazlıcan Soya Yetiştiriciliği (PDF)
- University of Minnesota Extension Soybean planting basics Soybean growth stages
- Penn State Extension Managing Crops During a Severe Drought: Q and A
Bu dokümanda yer alan tüm bilgi, öneri ve uygulamalar; hayvancılık ve bitkisel üretim faaliyetlerine yönelik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerik, farklı işletme koşulları, iklim, çevresel faktörler, hayvan sağlığı ve bitki gelişim durumu gibi değişkenlere bağlı olarak farklı sonuçlar doğurabilir.
Bu dokümanda belirtilen uygulamaların, sahadaki gerçek koşullar dikkate alınmadan doğrudan uygulanması sonucunda ortaya çıkabilecek verim kaybı, hastalık, zararlı oluşumu, ürün kaybı veya ekonomik zararlar ile ilgili herhangi bir sorumluluk kabul edilmez.
Hayvan sağlığına yönelik tüm uygulamaların yetkili bir veteriner hekim kontrolünde; bitkisel üretime yönelik gübreleme, ilaçlama ve diğer agronomik uygulamaların ise ziraat mühendisi veya ilgili uzmanların önerileri doğrultusunda planlanması ve uygulanması önemle tavsiye edilir.