HAŞHAŞ TARIMI 

Kaynak ve güncellik notu: Bu yazı, TMO’nun haşhaşla ilgili bilgilendirme belgeleri ve Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsünün 2024 tarihli bülteni temel alınarak hazırlanmıştır. TMO’nun Haşhaş Tarımı Kılavuzu tamamlayıcı kaynak olarak incelenebilir. Belgelerdeki bilgiler yayınlandıkları dönemi yansıtır; güncel başvuru koşulları, izin kapsamı ve üretici yükümlülükleri için TMO’nun ilgili dönem duyuruları esas alınmalıdır.

Editoryal düzenleme tarihi: 11 Ekim 2026. Bu tarih, kaynak belgelerin yayın tarihini veya tüm bilgilerin güncel olarak doğrulandığını ifade etmez.

Haşhaş, gıda ve ilaç sanayisiyle ilişkili kullanım alanları bulunan, Türkiye’de izin ve denetim çerçevesinde üretilen bir tarım bitkisidir. Üretici açısından bu ürünün değerlendirilmesi, tarımsal koşulların yanında güncel izin süreçlerinin ve ürünün hangi kanaldan değerlendirileceğinin anlaşılmasını gerektirir. Türkiye’de haşhaş üretimi ilgili kanun ve yönetmelikler kapsamında kontrollü olarak yürütülür.

Bu rehber; haşhaşın kullanım alanlarını, üretimden hasad sürecine kadar üretimi, resmî başvuru kanallarını ve üretim kararı öncesinde açıklığa kavuşturulması gereken konuları ele almaktadır.

Ülkemizde haşhaş, yoğun işçilik kullanımı ve güvenlik nedeniyle daha ziyade köy,  kasaba vs. gibi yerleşim yerlerine yakın tarlalarda yetiştirilmektedir. Haşhaş tarımının aile  işletmesi karakterini taşıması nedeniyle ortalama 7 dekar gibi küçük alanlarda üretimi  yapılmaktadır. Bu özelliğinden dolayı haşhaş tarımı aile işgücünün rasyonel olarak  değerlendirildiği bir görünüm arz eder. Çiftlik gübresi ve uygun kimyevi gübrenin  kullanıldığı, bakım işlerinin zamanında yapıldığı oranda kapsül ve tohum verimi artmaktadır.

Haşhaşın tohumu ve kapsülü neden farklı değerlendirilir 

Haşhaşın ekonomik kullanımında tohum ile kapsülün işlevleri farklıdır. Tohumu gıda amaçlı değerlendirilirken kapsülündeki alkaloidler ilaç sanayisi açısından önem taşır. Alkaloid, bitkilerde bulunan ve bazıları farmakolojik etki gösteren bir bileşik grubunu ifade eder.

Bu ayrım, üreticinin ürününü değerlendirirken hangi ürün grubuna ilişkin kuralları takip etmesi gerektiğini anlaması açısından önemlidir. Gıda amaçlı tohum kullanımı ile kapsülün endüstriyel değerlendirilmesi aynı süreç olarak ele alınmamalıdır.

1-Haşhaşın İklim İstekleri 

Haşhaş tohumları toprakta yeterli rutubeti bulduğunda +4 C’de çimlenebilmektedir.  Toprak sıcaklığı daha düşük olduğunda tohumlar toprakta çimlenmeden kalmaktadır. 

Sonbaharda +4 ⁰C’den daha yüksek sıcaklıklarda iyi bir gelişme gösterir. Kök sistemi iyi  gelişmiş ve 6 – 8 adet rozet yaprağı vermiş bitkiler normal kış mevsimini zarar almadan  geçirir.

Çıkışı gecikmiş, donlara kulakçık yaprakları döneminde yakalanan bitkiler dondan  zarar görür. Kışın çok soğuk geçmesi, toprağın uzun süre don kalması bitkinin ilk  yapraklarında ölümlere neden olabildiği gibi daha ileri safhalarda da bitkide ölüme neden  olabilmektedir.

Ancak kar örtüsünün haşhaş bitkisinin çok düşük sıcaklıklarda bile zarar  görmesini önleyen bir faktör olduğunu unutmamak gerekir.

Haşhaş bitkisinin yıllık yağış ihtiyacı 600-700 mm’dir. Bu yağışın 300-400 mm’lik  kısmının yetişme periyodunda, çiçeklenmeye kadar olması idealdir. Çiçeklenmeden sonra  yağan yağmurlar döllenmede aksaklıklara sebep olup tohum verimini düşürür, diğer taraftan  da hastalıkların ve özellikle de mildiyo (Peronospora arborescens)’nün yayılmasına neden  olur.

Vejetasyon süresince havanın kapalı geçmesi ve yüksek rutubetin oluşması da  hastalıkların yayılmasına yol açmaktadır. Tam çiçek açma döneminde (sabah erken saatlerde)  yağan yağmur taç yaprakların açılmasını engellemekte, çiçek yaprağını kapsül tepesine  yapıştırarak yabancı döllenmeyi önlemekte, az da olsa tohum kaybına neden olmaktadır.

Haşhaş kazık köklü bir bitki olmasına rağmen yan kökleri zayıf gelişmektedir. Dolu,  kuvvetli yağışlar yaprakları parçalarken yağışın veya sulamanın arkasından gelen kuvvetli  rüzgar bitkileri devirebilmektedir. Bu hususlar göz önünde tutularak boğaz doldurma  işleminin iyi yapılması, kök boğazının sağlamlaştırılması gerekmektedir. Rüzgar zararını önlemek uygun ekim teknikleriyle mümkündür.

2-Toprak İstekleri

Haşhaş bitkisi toprak istekleri bakımından seçici değildir ve hemen hemen tüm toprak  çeşitlerinde yetişir. Toprak çeşitleri içinde kumlu – tınlı toprakları tercih etmektedir. Zira  kumlu – tınlı topraklarda homojen çıkış sağlanmakta, rutubeti muhafaza ettiği için bitki iyi  gelişebilmektedir.

Aşırı killi topraklarda(ağır topraklar) bitki kök gelişmesinde sıkıntılar  meydana gelmekte, diğer taraftan da kaymak tabakası oluşmasından dolayı bitkinin çimlenmesini önler.

Kumlu topraklar suyu tutmaz, çabucak aşağılara geçirir, bu nedenle  bitkinin sağlıklı gelişmesi için gerekli rutubetin tutulması zordur. Diğer taraftan kumlu  topraklarda, kuvvetli rüzgarlara ve yağışa karşı bitkilerin ayakta durması zorlaşır. TOPRAK ANALİZİ

Olumsuz  toprak şartları bitkilerin hastalanmasına, bodur kalmasına, yaprakların daralıp yeşil rengini  kaybolmasına, dallanmanın olmamasına ve netice olarak verimin düşmesine neden olur.  Özetlemek gerekirse, haşhaş orta ağır, alüviyal, taban topraklarında en iyi şekilde  yetiştirilebilir.

3-Münavebe

Haşhaş toprağı yormaz, yarı nadas yerine geçer. Tarlayı erken terk ettiği için yerine  hububat ekilebilir. Haşhaş çapa bitkisi olduğu için kendinden sonrasına yabancı otlardan  arınmış, temiz bir tarla bırakır.

Bol sağlıklı ürün almak için haşhaşı diğer ürünlerle  münavebeye sokmak gerekmektedir. Münavebe ile haşhaşın kapsül ve tohum veriminin  düşmesine neden olan hastalık ve zararlılardan korunması, topraktan tek taraflı besin tüketimi  önlenmesi, kendinden sonra gelen ürüne temiz ve iyi bir toprak bırakılması ve tarlaya tohum  dökülmesinden dolayı ertesi yılda meydana gelebilecek çeşit karışımının önlenmesi sağlanır.  

Sulama imkanı olmayan bölgelerde genelde nadasa haşhaş ekilmekte, haşhaştan sonra  da tahıllardan birisi ekilmektedir. 

4-Gübreleme

Haşhaşın kışa daha sağlam ve dayanıklı girmesi, ilkbaharda hızlı bir gelişme  göstermesi, netice olarak da bol ve sağlıklı ürün alınması için zamanında ve yeterli  yapılmalıdır. Dekardan 150 kg tohum alındığında topraktan 10.4 kg azot, 5,3 kg fosfor ve 9,3  kg potasyum kaldırdığı bilinmektedir. Topraktan kaldırılan bu besin maddelerinin toprağın  muhtevası da dikkate alınarak tabii ve suni gübrelerle verilmesi gerekmektedir.

Haşhaş çiftlik gübresinden çok hoşlanan bir bitkidir. Çiftlik gübresi bitkilere besin  sağlamakla birlikte asıl olarak toprağın su tutma kapasitesini ve karakterini düzeltici etkisi  vardır.

Bu açıklama ışığında haşhaş ekilecek tarlaya dekar başına 2 – 2,5 ton hesabıyla yanmış çiftlik gübresi vermek yeterli faydayı sağlayacaktır. Yanmamış çiftlik gübresi danaburnu ve bozkurt gibi toprak zararlılarının rahat çoğalmalarına, diğer bitkilerde olduğu gibi haşhaşa da  özellikle genç devrede zarar vermelerine yol açar.Çiftlik gübresinin verilme zamanı toprak  hazırlamak için yapılan ilk sürüm dönemidir. İlk sürümde çiftlik gübresi tarla yüzeyinde  homojen olarak yayılıp derin işlemeyle toprağa karıştırılır.  

Diğer önemli bir husus haşhaşın ihtiyacı olan bitki besin maddelerinin kimyevi  gübrelerle toprağa verilmesidir. Haşhaşta genel olarak toprağın yapısı ve besin maddesi  muhtevasına bağlı olmakla birlikte iyi bir gelişme ve verim için ortalama dekara 3 kg saf  fosfor ve 8 – 10 kg saf azot yeterli olmakla birlikte kullanılacak gübre ve gübre miktarının  toprak analizine göre hesaplanmasında büyük yarar vardır. Verilecek saf azotun yarısı ekim  öncesi, yarısı birinci çapa öncesi verilmelidir. Türkiye toprakları potasyum bakımından  zengin olduğu için bu yönlü bir gübrelemeye gerek duyulmamaktadır.

5-Tarla Hazırlığı

Haşhaş tohumları çok küçüktür. Bin tanesinin ağırlığı ancak 0.5 gr gelmektedir.  Tohumların küçüklüğü dikkate alındığında ekim yapılacak tarlanın özenle hazırlanması gerekmektedir. Her şeyden önce tohumların çimlenebilmesi için toprak neminin yeterli  olması gerekir. Diğer taraftan haşhaş kazık köklü bir bitki olduğu için derin sürülmüş tarlayı sever. Bu şartları sağlayabilmek için aşağıda sıralanan işlemler yapılır. 

-Tarladan ürün kaldırılmış ise çiftlik gübresi verilerek derin bir sürüm yapılır, anız ve  gübre toprağa karıştırılır. Bu işlem ürün kaldırılır kaldırılmaz yapılmalıdır. 

-Tarla nadas ise, sonbaharda çiftlik gübresi verilip derince sürülmelidir.

-Eylül sonu, Ekim başında fosforlu gübrenin tamamı ve azotlu gübrenin yarısı saçılarak tarla tekrar işlenir. Toprak işlemede kazayağı kullanılır. Yeterli rutubet yoksa ve  imkan da varsa, sulama yapılarak toprak tava getirilmelidir. 

Toprak işleme işlerinde toprağın un ufak edilmemesi, furda yapısının korunması diğer  bitkilerde olduğu gibi haşhaş ekiminde de önem arz etmektedir. Toprağın hafif kesekli kalması, yağış sonunda kaymaklanmayı önlediği gibi kışlık haşhaşlarda bitkiyi soğuğa karşı da korur. 

Yazlık ekimlerde ise ilkbaharda ilk fırsatta gübreleri vererek tarlayı derince sürmek ve  bu şekilde ekime hazırlamak yeterli olmaktadır. 

6-Tohumluk

Haşhaş tohumları 3 yıl boyunca çimlenme kabiliyetini muhafaza etmekte, takip eden  yıllarda bu özelliğini tedricen kaybetmektedir. Bu nedenle kullanılan tohumluğun taze olması istenir. Diğer taraftan tohumluğun tek renk yani karışmamış, doğal renk ve kokusunda olması gereklidir. Haşhaşta en önemli ve en yaygın olan hastalıklardan haşhaş mildiyösü ve haşhaş kök boğazı yanıklığı tohumla yayılmaktadır. Bunu önlemek için hastalıklı tarladan tohum  almamaya dikkat edilmeli ve ilaçlanmış sertifikalı tohumluklar kullanılmalıdır.  

Toprak Mahsulleri ofisi bünyesinde tohumluk üretim çalışmaları yapılmakta olup Gıda, Tarım ve  Hayvancılık Bakanlığının denetiminde üretilen tohumluklar, Bakanlık tarafından  sertifikalandırılmasını müteakip Kurumumuzca temizlenip, ilaçlanıp, paketlendikten sonra  üreticilere dağıtılmaktadır.

7-Ekim

Ülkemizde haşhaş ekimi genelde elle serpme şeklinde yapılmakta olup mibzerle ekim  son zamanlarda yaygınlaşmaktadır. Ayrıca Toprak Mahsulleri Ofisi ekimde kullanılmak üzere mibzer  geliştirme çalışmaları yapılmaktadır. Makinalı ekimde çıkışlar üniform tekdüze olmakta,  özellikle çapalama ve ilaçlamada büyük oranda işçi tasarrufu sağlanmaktadır.

Elle ekimde tohum yalnız, bazen de yarı yarıya ince kumla karıştırılıp serpilir. Serpme  dekara verilen tohum 1 – 2.5 kg arasında değişmektedir. Makinalı tarıma geçilmesi halinde  tohumdan yapılacak tasarruf göz ardı edilemez.  

İster serpme, ister sıraya olsun tohumların üzerin 2 cm toprak tabakasıyla örtülmelidir.  Serpme ekimde toprak yüzeyine tohum atıldıktan sonra tapan (tahta sürgü) , çalı sürgü,  diskaro veya tırmık geçirilir. Makinalı ekimde böyle bir işleme gerek yoktur.

Özellikle sıraya ekimde dikkate alınması gereken bir konu vardır ki o da ekim  yönüdür. Daha önceki bölümlerde açıklandığı gibi haşhaş bitkisi güçlü rüzgarlardan zarar  görür. Bu özelliği dikkate alan yerlerde rüzgar yönünde ekim yapmak faydalıdır.

Haşhaş ülkemizde genel olarak güzlük ekilmekle birlikte, kıştan zarar görülmesi  halinde ya da kışın çok sert geçtiği yörelerde yazlık olarak da ekilebilmektedir. Güzlük ekim  zamanı, yörelere göre farklılık göstermekle birlikte ekimin ilk haftasıdır. Yazlık ekim zamanı ise Mart sonu Nisan başıdır. Haşhaş konusunda yazılmış bazı kitaplarda kışlık ekimden  (Ocak-Şubat) bahsedilmekle birlikte, günümüz ekiliş alanlarında bunun pratik bir değeri  bulunmamaktadır.

8-Bakım İşleri

8.1-Sulama

Tohumlar çimlenebilmek için tohum yatağında yeterli rutubeti bulmalıdır. Bitkilerin  dayanım seviyesinde kışa girebilmesi için zamanında çıkışın gerçekleşmesi gereklidir. Bunun  için ekimde tarlanın tavında olması ya da ekim sonrası yeterli suyun toprağa verilmesi  gerekmektedir. Ekim öncesi toprağı tava getirmek için bazı yörelerimizde tarla sulanmakta,  ekim bunun üzerine yapılmaktadır.  

Çalışmalarda, haşhaşın su tüketimi güzlüklerde 752 mm, yazlıklarda 425 mm olarak  bulunmuştur. Güzlük haşhaşta, tomurcuklanma döneminde bir defa sulama (111 mm), yazlık  haşhaşta ise; tomurcuklanmada bir, çiçeklenme zamanında bir olmak üzere (her defasında 75- 80 mm) iki defa sulama yeterli olmaktadır. Bu şekilde yapılan sulamayla gerek tohum ve  gerekse kabuk veriminde önemli artış sağlanmıştır. Netice olarak imkan dahilinde ise,  özellikle ilkbahar devresinin kurak geçtiği yıllarda haşhaşın sulanması gerekmektedir.

8.2-Çapalama

Kıştan çıkışta haşhaş bitkileri 7 – 10 yapraklı olunca seyreltme ve ilk çapa yapılır.  Ekim makine ile yapılmışsa 50 cm sıra arası için sıra üzerinde her 20 cm’de bir bitki bırakılır.

Serpme ekilen tarlalarda ise 30 cm ara ile bitki bırakmak yeterlidir. Serpme ekimde  özellikle birinci çapa zor olmakta, fazla işçi istemektedir. Sıraya ekimde ise sıra aralarında  sadece ot alınıp sıra üzerlerinde haşhaş seyreltmesi yapılmaktadır. Bu da dekarda çapacı sayısı bakımından en az üçte bir tasarruf sağlamaktadır.  

Bazı haşhaş eken köylerimizde, çapacıdan tasarruf etmek için çapa öncesi tarlada  çapraz yönde tırmık geçirilmekte özellikle çok sık çıkış olan tarlalarda başarılı sonuç  alınmaktadır.  Seyreltme ve birinci çapadan 15-20 gün sonra ikinci çapa ve boğaz doldurma işlemi  yapılır. Haşhaş bitkisi kazık kök olmakla birlikte yan kökleri iyi gelişmediğinden ve toprak  üstü kısmı da büyük olduğu için, özellikle yağmurla birlikte gelen sert rüzgarlara  dayanamayıp devrilir.

Bu sebeple boğaz doldurma önemli bir önlem olarak ortaya çıkar. İkinci çapadan sonra haşhaş çok hızlı bir gelişme gösterir ve bitkiler toprağı gölgeler,  yabancı otların gelişmesine imkân vermez. Netice olarak haşhaşta üçüncü çapa yapmaya  gerek kalmaz.  

9-Hasat

Haşhaş kapsülleri kuruduğu zaman zarlar üzerinde dizilen tohumlar kapsül dibine  dökülür. Olgunlaşan kapsüller elle sallandığı zaman ses verir. Bir bitki üzerindeki, ya da bir  tarladaki tüm kapsüller aynı zamanda olgunlaşmaz. En son oluşan kapsüller en son  olgunlaştığından hasada karar vermek için en alt kapsüllere bakmak gerekir. Kapsüllerin açık  ve kapalı oluşu bir çeşit özelliği olmakla birlikte, olgunlaştığı halde hasat edilmeyen ve  güneşe maruz kalan, diğer bir ifadeyle aşırı derecede kuruyan kapsüllerde de açılma  görülebilir. Bu hasatta tohum dökülmesine ve kayba neden olduğundan hasat zamanının  geciktirilmemesi gerekir. 

Hasatta kapsüller sapa birleşme noktasından kırılarak toplanır. Toplanan kapsüller  kapsül kırma makinesinden geçirilirerek veya tahta tokaçlarla kırılarak kapsül ile tohum  ayrılır. Hasat sırasında kapsüller çizilip çizilmediği belli olacak büyüklükte kırılmalı,  tozlanmaya meydan verilmemelidir.

10-Haşhaş Üretiminde Sık Sorulan Sorular

1 Haşhaş ekim izni nasıl alınır

Haşhaş ekimi, izin verilen bölgelerde TMO’nun değerlendirmesi ve üreticiye verilen izin belgesi kapsamında yapılır.Son Başvuru Tarihi: 2026-2027 dönemi için haşhaş ekimi yapmak isteyen üreticilerin, Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe teşkilatlarından Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) belgelerini alarak TMO HÜBAS Başvuru Ekranı üzerinden en geç 30 Ekim 2026 tarihine kadar başvurularını tamamlamaları gerekmektedir. Bu tarihten sonra sistem yeni başvuru kabul etmeyecektir.

2 Kimlere haşhaş ekim izni verilmez

• Yasal süre içinde başvurmamak.
• Yanlış beyanda bulunmak.
• Başvuru dilekçesinde üretici ve muhtar imzalarının bulunmaması.
• Kontrol imkânı olmayan yerlerde ekim yapmak istemek.
• 18 yaşını doldurmamış olmak.
• Ekimden sebepsiz yere vazgeçmek.
• Belgede belirtilen ilgili kanun hükümleri kapsamında kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunmak.

3 Üretici başına ekim izni kaç dekardır

Üretici açısından geçerli alan, kendisine verilen izin belgesinde belirtilen alandır.

4 Hangi durumlar kaçak ekim sayılır

• İzin belgesi almadan ekim yapmak.
• İzin belgesinde kayıtlı alandan daha geniş bir alanda ekim yapmak.
• İzin belgesinde kayıtlı tarlanın dışında başka bir tarlaya ekim yapmak.

5 Haşhaşta münavebe neden uygulanır

Münavebe, diğer adıyla ekim nöbeti, aynı arazide farklı ürünlerin belirli bir düzen içinde yetiştirilmesidir.

• Toprak yorgunluğunu ve tek yönlü besin tüketimini azaltmak.
• Sonraki ürüne daha temiz ve uygun bir tarla bırakmak.
• Hastalık ve zararlıların etkisini azaltmak.

6 Hangi il ve ilçelerde haşhaş ekimine izin veriliyor

2026-2027 tarım dönemi haşhaş ekim başvurularında da geçerli olan, yasal olarak haşhaş ekimine izin verilen il ve ilçelerin listesi şu şekildedir.

Editoryal düzenleme tarihi: 11 Ekim 2026. Bu tarih, kaynak belgelerin yayın tarihini veya tüm bilgilerin güncel olarak doğrulandığını ifade etmez.İzin verilen il ve ilçeler için T.C.Tarım ve Orman Bakanlığı sitesini kontrol ediniz.

İl	İlçeler
Balıkesir	Balya, Bigadiç, Dursunbey, İvrindi, Kepsut, Savaştepe, Sındırgı
Eskişehir	Alpu, Beylikova, Çifteler, Günyüzü, Han, Mahmudiye, Mihalıççık, Seyitgazi, Sivrihisar
Konya	Ahırlı, Akören, Akşehir, Beyşehir, Derbent, Doğanhisar, Hüyük, Ilgın, Kadınhanı, Seydişehir, Tuzlukçu, Yalıhüyük, Yunak
Manisa	Şehzadeler, Yunusemre, Demirci, Gördes, Köprübaşı, Kula, Sarıgöl, Selendi

7 Çiftçi Kayıt Sistemi neden kullanılıyor

Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS), üretici ve arazi bilgilerinin kayıt altına alınmasını sağlar. Haşhaşın bu sisteme dâhil edilmesi; arazi ölçümü, kontrol ve üretici sorumluluğunun belirlenmesiyle ilişkilendirilmektedir.

ÇKS kaydı ile haşhaş ekim izni ayrı işlemlerdir. ÇKS’ye kayıtlı olmak, tek başına haşhaş ekim izni bulunduğu anlamına gelmez.

Veraset, intikal veya arazi kullanım belgelerinde sorun bulunan üreticiler, ÇKS kayıtlarının nasıl yapılacağını ilgili kayıt biriminden öğrenmelidir. Bakanlığın 2026 tarihli duyuruları, taahhütnameye konu araziler için ÇKS kayıt uygulamasının bulunduğunu göstermektedir. Ancak taahhütnameyle ÇKS kaydı yapılabilmesi, tek başına haşhaş ekim izni verildiği anlamına gelmez. Ekim izninin ayrıca TMO tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Genel ÇKS başvuru süresi ile haşhaş ekim izni başvuru süresi de birbirinden farklıdır. Birinin son tarihi, diğer işlem için geçerli kabul edilmemelidir.

Kaynaklar ve Referanslar

• Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü 2024 Bülten Sayı 5.
  Kaynağı aç ↗
• TMO Haşhaş Ekim Başvuru İşlemleri. Tam metnine kontrol sırasında erişilemedi.
  Kaynağı aç ↗
• Tarım ve Orman Bakanlığı Haşhaş Kapsülü ve Tohumu Alımı ve Satımı Hakkında Kararda Değişiklik.
  Kaynağı aç ↗
• Tarım ve Orman Bakanlığı — Karaman İl Müdürlüğü 2026 Yılı Taahhütname Askı Listesi.
  Kaynağı aç ↗