Ubenis Projesi?

Türkiye’nin Biyolojik Çeşitlilik Hazinesi Nasıl Kayıt Altına Alındı? UBENİS Projesi

Türkiye, biyolojik çeşitlilik açısından dünyanın en zengin ülkelerinden biridir. Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan olmak üzere üç farklı bitki coğrafyasının kesişim noktasında yer alan ülkemiz; binlerce bitki ve hayvan türüne, ayrıca çok sayıda endemik canlıya ev sahipliği yapmaktadır. Ancak bu zenginliğin korunabilmesi için öncelikle bilimsel yöntemlerle kayıt altına alınması ve düzenli olarak izlenmesi gerekmektedir.

İşte bu ihtiyaçtan hareketle Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hayata geçirilen Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi (UBENİS), Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğini ortaya koyan en kapsamlı çalışmalardan biri olmuştur.

UBENİS Nedir?

Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi (UBENİS), Türkiye’nin biyolojik çeşitlilik envanterini oluşturmak, veri eksikliklerini gidermek ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilir yönetimine katkı sağlamak amacıyla yürütülen ulusal ölçekte bir projedir.

2013 yılında başlatılan çalışmalar, 2019 yılı sonu itibarıyla 81 ilin tamamında tamamlanmıştır. Proje kapsamında elde edilen tüm veriler, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından geliştirilen Nuh’un Gemisi Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Veri Tabanı’na aktarılmıştır. Böylece Türkiye’nin koordinatlı biyolojik çeşitlilik verileri tek merkezde toplanarak yönetilebilir hale gelmiştir.

Projenin Amaçları

UBENİS kapsamında;

a) Türkiye’nin biyolojik çeşitlilik envanterinin ortaya çıkarılması,
b) Türlere ilişkin veri eksikliklerinin giderilmesi,
c) Ulusal ölçekte biyolojik çeşitlilik haritasının oluşturulması,
d) Türlerin ve habitatların zaman içerisindeki değişimlerinin izlenmesi,
e) Koruma ve sürdürülebilir kullanım politikalarına bilimsel veri sağlanması,amaçlanmıştır.

Bu çalışmalar sayesinde biyolojik çeşitlilik verileri yalnızca kayıt altına alınmakla kalmamış, aynı zamanda gelecekteki koruma ve yönetim süreçlerinin temelini oluşturacak bir altyapı hazırlanmıştır.

Sahada Dev Bir Çalışma Gerçekleştirildi

UBENİS kapsamında Türkiye genelinde yaklaşık 25 bin adam/gün arazi çalışması yürütülmüş ve 853 bine yakın gözlem noktasında kayıt yapılmıştır.

Bu kayıtların;
A) 472.016’sı fauna (hayvan),
B) 380.627’si flora (bitki)
gözlem noktalarından oluşmaktadır.
Yapılan çalışmalar sonucunda toplam 13.404 takson tespit edilmiştir.

Bunların;
A) 12.141’i flora,
B) 1.263’ü fauna
grubunda yer almaktadır. Bu veriler, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğine ilişkin şimdiye kadar oluşturulan en kapsamlı veri setlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

“Not: Takson, biyolojide canlıların benzerliklerine, akrabalık derecelerine ve ortak özelliklerine göre gruplandırıldığı hiyerarşik sınıflandırma basamaklarının her birine verilen addır.”

Endemik Türler Açısından Türkiye

UBENİS sonuçları, Türkiye’nin endemik tür zenginliğini de ortaya koymuştur.
Çalışmalar kapsamında 3.703 endemik takson belirlenmiştir.

Bunların;
3.497’si damarlı bitki / 163’ü iç su balığı / 19’u sürüngen / 15’i çift yaşamlı / 9’u memeli, olarak kayıt altına alınmıştır. Bu rakamlar, Türkiye’nin yalnızca tür sayısı bakımından değil, dünya üzerinde başka hiçbir yerde bulunmayan canlılar açısından da son derece önemli bir ülke olduğunu göstermektedir.

Not: UBENİS kapsamında damarlı bitkiler ile omurgalı hayvanlar (memeliler, kuşlar, sürüngenler, çift yaşamlılar, iç su balıkları) envanteri tamamlanmıştır. Omurgasızlar ve alt bitkiler bu projenin kapsamı dışında tutulmuştur.

Endemik takson, dünyada yalnızca belirli bir coğrafi bölgede, alanda veya ekosistemde yaşayan, başka hiçbir yerde doğal olarak bulunmayan canlı türü ya da grubudur.

Nuh’un Gemisi Veri Tabanı

UBENİS’in en önemli çıktılarından biri Nuh’un Gemisi Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Veri Tabanı olmuştur.
Bu sistem sayesinde; Türlerin dağılım bilgileri, Endemizm durumları, Tehlike kategorileri, Ekonomik değerleri, Kullanım alanları,
tablo, grafik ve harita formatında sorgulanabilmektedir.Ayrıca biyolojik çeşitlilikte meydana gelen değişimler takip edilerek koruma çalışmalarına bilimsel destek sağlanabilmektedir.

Neden Önemli?

Günümüzde bir koruma alanının planlanmasından altyapı projelerine, tür koruma programlarından doğal kaynak yönetimine kadar birçok kararın bilimsel verilere dayanması gerekmektedir.

UBENİS sayesinde Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğine ilişkin güncel ve koordinatlı veriler tek bir sistem altında toplanmış; koruma, izleme ve sürdürülebilir kullanım çalışmalarına güçlü bir altyapı oluşturulmuştur.

Sonuç;

Bir ülkenin sahip olduğu doğal zenginlikleri koruyabilmesinin ilk şartı, onları doğru şekilde tanımasıdır. UBENİS tam da bu noktada Türkiye için tarihi bir görev üstlenmiştir.

Dağlarda, ovalarda, sulak alanlarda, ormanlarda ve nehirlerde yaşayan binlerce canlı türü ilk kez bu ölçekte kayıt altına alınmış; ülkemizin biyolojik çeşitlilik envanteri bilimsel temeller üzerinde oluşturulmuştur.

Bugün Nuh’un Gemisi Veri Tabanı’nda saklanan her kayıt, aslında geleceğe bırakılmış bir doğa hafızasıdır. Çünkü korunabilen her tür, yalnızca bugünün değil; gelecek nesillerin de ortak mirasıdır. UBENİS, Türkiye’nin biyolojik zenginliğini görünür kılan ve bu mirasın geleceğe taşınmasına katkı sağlayan en önemli doğa koruma çalışmalarından biri olarak öne çıkmaktadır.

Kaynakça

Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü.
Yeni Nuh’un Gemisi Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Veri Tabanı Halka Açıldı
https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Haber/57/Yeni-Nuhun-Gemisi-Ulusal-Biyolojik-Cesitlilik-Veri-Tabani-Halka-Acildi
Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü.
Nuh’un Gemisi Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Veri Tabanı İstatistikleri
https://nuhungemisi.tarimorman.gov.tr/public/istatistik
Tarım ve Orman Bakanlığı.
2021 Yılı İdare Faaliyet Raporu – Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi Sonuçları https://www.tarimorman.gov.tr/SGB/Belgeler/Bakanl%C4%B1k_Faaliyet_Raporlar%C4%B1/TOB%202021%20YILI%20%C4%B0DARE%20FAAL%C4%B0YET%20RAPORU.pdf

Erişim Tarihi: 29 Mayıs 2026