Koyunlarda Kırkım Rehberi: Zamanlama, Hazırlık ve Bakım
Koyunlarda kırkım, yapağının uygun ekipmanla ve hayvana zarar vermeden kesilmesidir. Yapağı üretiminin yanında sürünün bakım ve refah yönetiminin de bir parçasıdır. Yapağı birikiminin kontrolü önemlidir; ancak kırkım sonrasında hayvanların hava koşullarına karşı korunması gerekir. Başarılı bir kırkım için uygun tarih, kuru yapağı, temiz çalışma alanı, deneyimli kırkıcı ve kırkım sonrası bakım birlikte planlanmalıdır.
Koyunlar Ne Zaman Kırkılır?
Kırkım tarihi; bölgenin mevsim koşulları, beklenen yağış ve rüzgâr, hayvanların fizyolojik durumu ve kırkım sonrasında sağlanabilecek korunak dikkate alınarak belirlenmelidir. Takvim ayı tek başına karar ölçütü değildir.Lalahan’daki araştırma enstitüsünün 20 Temmuz 2018 tarihli faaliyet haberinde, İç Anadolu Bölgesi’nde kırkımın haziran ve temmuz aylarında yapıldığı belirtilmektedir. Bu bilgi bölgesel bir uygulama örneğidir; bütün Türkiye için sabit bir takvim olarak alınmamalıdır. Irkların genel özelliklerini karşılaştırmak için Yerli Koyun Irklarımız yazısını inceleyebilirsiniz.
Kırkım Öncesi Hazırlık
Hayvanları kontrol edin
Kırkımdan önce sürü gözden geçirilmeli; hasta, yaralı, belirgin biçimde zayıf veya özel bakım gerektiren hayvanlar belirlenmelidir. Gebe ve emziren koyunların hazırlığı, diğer yetişkin hayvanlarla aynı şekilde değerlendirilmemelidir.Kırkım öncesinde sindirim sistemi doluluğunu azaltmak amacıyla yemden uzak tutma planlanır.
Sindirim sistemi dolu hayvanların kırkım sırasında tutulması ve rahat bir pozisyonda kalması güçleşebilir. Hazırlık süresi; yaş, gebelik veya emzirme durumu, kondisyon ve kırkım sırasına göre belirlenmelidir. Bütün sürüye uygulanacak tek bir açlık süresi vermek uygun değildir.
Toplama, taşıma ve bekleme sırasında geçen süre de hesaba katılmalı; özellikle hassas hayvanlarda yemden uzak kalma gereksiz yere uzatılmamalıdır. Hazırlık planı kırkıcı ve veteriner hekimle birlikte oluşturulmalıdır. Ayrıntılar için Küçükbaş Hayvanlarda Tırnak Bakımı yazımıza bakabilirsiniz.”
Su ve bekleme düzenini planlayın
Yemden uzak tutma planı, hayvanları gelişigüzel susuz bırakma uygulamasına dönüştürülmemelidir. Su ve dinlenme ihtiyacı; hava koşulları, hayvanların fizyolojik durumu ve toplam bekleme süresiyle birlikte değerlendirilmelidir. Bekleme alanında gölge sağlanmalı, gereksiz toplama ve hareket ettirmeden kaçınılmalıdır. Kırkım sonrasında temiz içme suyuna erişim sağlanmalıdır.
Yapağı kuru olmalıdır
Yapağı tamamen kurumadan kırkıma başlanmamalıdır. Yağmur veya yoğun çiy nedeniyle ıslanan hayvanlarda yapağının kuruması beklenmelidir. Islak ya da nemli yapağı kırkımı güçleştirir; nemli saklanan yapağıda küflenme ve bozulma riski artar.
Çalışma alanını hazırlayın
Kırkım alanı aydınlık, kuru, temiz ve güvenli olmalıdır. Hayvanların getirileceği bölüm, kırkım noktası ve kırkılan hayvanların çıkışı önceden düzenlenmelidir. Tutma bölmelerinde hayvanları yaralayabilecek keskin kenarlar ve çıkıntılar bulunmamalıdır.
Yapağının toprak, dışkı, saman ve yabancı maddelerle karışmasını azaltmak için çalışma yüzeyi her hayvandan sonra temizlenmelidir. Yapağı ayırma ve paketleme alanı da bu düzene dâhil edilmelidir.
Ekipmanı kontrol edin
Kırkım makinesi, tarak ve bıçaklar işe başlamadan önce kontrol edilmelidir. Ekipman bakımı ve yaralanmalara müdahale hazırlığı kırkım planının parçasıdır. Hastalıkların taşınma riskini azaltmak için ekipman sürüler arasında temizlenip dezenfekte edilmelidir.
Kırkım Sırasında Hayvan Refahı
Kırkımı deneyimli, yeterli eğitim almış kişiler yapmalıdır. Deneyimsiz kişilerin uygulamaları yetkin bir kişinin gözetiminde yürütülmelidir. Hayvanın tutulması ve pozisyonunun değiştirilmesi, kesim kadar önemlidir.
Koyunlar yapağılarından, kulaklarından, boynuzlarından, kuyruğundan veya bacaklarından tutularak kaldırılmamalı ve sürüklenmemelidir. Irka göre “mutlaka bağlanır” şeklinde bir kural yerine, hayvanı yaralamadan kontrol etmeye uygun yöntem kullanılmalıdır.
Kesim sırasında düzgün ve uzun geçişler tercih edilir. Aynı bölgeden tekrar geçilmesiyle oluşan kısa lif parçaları, yani ikinci kesimler, yapağı kalitesini olumsuz etkileyebilir. Amaç, deriyi yaralamadan düzgün bir kırkım yapmaktır.
Kırkım Sonrası Bakım
Hava koşullarından koruyun
Yeni kırkılan koyunlar için yağıştan ve kuvvetli rüzgârdan korunabilecek alan hazır bulunmalıdır. Hava tahminleri kırkım sonrasında da takip edilmelidir. Korunma ihtiyacı yalnızca kış aylarıyla sınırlı değildir. Sıcak koşullarda gölge ve temiz su sağlanmalı; yeni kırkılan hayvanlar açık bekleme bölmelerinde gereksiz yere tutulmamalıdır.
Beslemeyi ve sürü davranışını izleyin
Özellikle soğuk, yağışlı ve rüzgârlı koşullarda kırkılan hayvanların enerji ihtiyacı artabilir. Besleme, mevcut rasyon ve hayvanların ihtiyacı dikkate alınarak düzenlenmeli; yem ve suya yeniden erişim planlanmalıdır. Enerji desteği amacıyla tahıl veya kesif yem miktarı aniden artırılmamalıdır; ani artışlar asidoz riskini yükseltebilir.
Hayvanların hareketi, yem tüketimi ve genel davranışı izlenmeli; belirgin durgunluk, sürüden ayrılma veya yaralanma görülen hayvanlar değerlendirilmelidir.
Kesik ve yaraları kontrol edin
Kırkım sırasında oluşan yaralar gecikmeden değerlendirilip uygun şekilde tedavi edilmelidir. Derin, geniş veya kanaması durmayan yaralarda veteriner hekim müdahalesi gerekir. Sonraki kontrollerde yaranın iyileşmesi ve hayvanın genel durumu izlenmelidir.
Yapağının Ayrılması ve Saklanması
Kırkılan yapağının kalitesinin korunması, temizliğine ve uygun şekilde hazırlanmasına bağlıdır.
Üretici Kontrol Listesi
- Kırkım günü ve sonrasının hava tahminini kontrol edin.
- Hayvanların yapağısının tamamen kuru olduğundan emin olun.
- Gebe, emziren, zayıf, hasta veya yaralı hayvanları önceden belirleyin.
- Yemden uzak kalma ve bekleme sürelerini hayvanların durumuna göre planlayın.
- Su, dinlenme ve gölge ihtiyaçlarını hazırlık planına ekleyin.
- Temiz çalışma alanı ve bakımlı ekipman hazırlayın.
- Kırkımı deneyimli ve eğitimli kişilere yaptırın.
- Kırkılan hayvanların yem ve suya erişimini sağlayın; hava koşulları ve yaralanmalar açısından kontrollerini sürdürün.
- Yapağıyı kirli kısımlardan ayırın; kuru hâlde uygun ambalajda saklayın.
Kırkım kararında takvimden önce hava koşullarını, hayvanların durumunu ve işletmenin bakım imkânlarını değerlendirin. Hazırlık, uygulama ve kırkım sonrası bakım aynı planın parçalarıdır.
Bilimsel Kaynaklar ve Referanslar
Hayvanların tutulması, kırkıcı yeterliliği, ekipman hijyeni, besleme ve hava koşullarından korunma. İngiltere için hazırlanmış refah rehberidir; Türkiye mevzuatı olarak kullanılmamıştır.
Kırkıma hazırlık, fizyolojik duruma göre yemden uzak tutma, su ve dinlenme ihtiyacı, hava koşulları ve kırkım sonrası besleme.
İç Anadolu’da haziran–temmuz döneminde yapılan kırkıma ilişkin faaliyet haberi. Bölgesel uygulama örneğidir; bütün Türkiye için sabit bir kırkım takvimi değildir.
Kuru kırkım, ikinci kesimlerin azaltılması, kirli yapağının ayrılması, plastik bulaşmasının önlenmesi ve ambalajlama.
Kaynak kontrol tarihi: 17 Ekim 2026.
Kaynaklar kurumsal yetiştiricilik ve hayvan refahı rehberleri
ile bir faaliyet haberinden oluşmaktadır.
Bu dokümanda yer alan tüm bilgi, öneri ve uygulamalar; hayvancılık ve bitkisel üretim faaliyetlerine yönelik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerik, farklı işletme koşulları, iklim, çevresel faktörler, hayvan sağlığı ve bitki gelişim durumu gibi değişkenlere bağlı olarak farklı sonuçlar doğurabilir.
Bu dokümanda belirtilen uygulamaların, sahadaki gerçek koşullar dikkate alınmadan doğrudan uygulanması sonucunda ortaya çıkabilecek verim kaybı, hastalık, zararlı oluşumu, ürün kaybı veya ekonomik zararlar ile ilgili herhangi bir sorumluluk kabul edilmez.
Hayvan sağlığına yönelik tüm uygulamaların yetkili bir veteriner hekim kontrolünde; bitkisel üretime yönelik gübreleme, ilaçlama ve diğer agronomik uygulamaların ise ziraat mühendisi veya ilgili uzmanların önerileri doğrultusunda planlanması ve uygulanması önemle tavsiye edilir.