{"id":7677,"date":"2026-10-02T13:55:03","date_gmt":"2026-10-02T10:55:03","guid":{"rendered":"https:\/\/tazehayat.com.tr\/?p=7677"},"modified":"2026-10-04T15:04:04","modified_gmt":"2026-10-04T12:04:04","slug":"bugdaygil-yem-bitkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tazehayat.com.tr\/index.php\/2026\/10\/02\/bugdaygil-yem-bitkileri\/","title":{"rendered":"Bu\u011fdaygil Yem Bitkileri: T\u00fcr Se\u00e7imi ve Yeti\u015ftiricilik Rehberi"},"content":{"rendered":"\n

Bu\u011fdaygil Yem Bitkileri<\/h1>\n\n\n\n

Bu\u011fdaygil yem bitkileri; ye\u015fil ot, kuru ot, silaj ve otlatma amac\u0131yla kullan\u0131lan \u00f6nemli kaba yem kaynaklar\u0131d\u0131r. \u0130talyan \u00e7imi, domuz ayr\u0131\u011f\u0131, kam\u0131\u015fs\u0131 yumak, k\u0131l\u00e7\u0131ks\u0131z brom, yemlik tah\u0131llar, m\u0131s\u0131r ve sorgum grubu <\/mark><\/strong>bu bitkiler aras\u0131nda yer al\u0131r.

Ancak her t\u00fcr ayn\u0131 \u00fcretim ko\u015fuluna uygun de\u011fildir. Serin d\u00f6nemde yem \u00fcreten bir bitki, yaz s\u0131caklar\u0131nda beklenen geli\u015fmeyi g\u00f6stermeyebilir. Kurakl\u0131\u011fa daha dayan\u0131kl\u0131 bir t\u00fcr\u00fcn de verimli \u00fcretim i\u00e7in suya ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Bu nedenle se\u00e7im; **iklim, toprak, su imk\u00e2n\u0131, kullan\u0131m amac\u0131 ve i\u015fletmenin yem takvimi** birlikte de\u011ferlendirilerek yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu\u011fdaygil Yem Bitkileri Nedir?<\/h2>\n\n\n\n

Bu\u011fdaygiller, Poaceae familyas\u0131na ait bitkilerdir. Yem \u00fcretiminde kullan\u0131lan \u00fcyeleri yaln\u0131zca \u00e7ay\u0131r ve mera otlar\u0131ndan olu\u015fmaz; yulaf, arpa, \u00e7avdar, tritikale ve m\u0131s\u0131r gibi tah\u0131llar da uygun yeti\u015ftirme ve hasat ko\u015fullar\u0131nda bu gruba girer.

Bu\u011fdaygil yem bitkilerini de\u011ferlendirirken iki ayr\u0131m \u00f6nemlidir:

– **Serin ve s\u0131cak mevsim bitkileri:** Geli\u015fmenin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131cakl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 ifade eder.
– **Tek y\u0131ll\u0131k ve \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bitkiler:** \u00dcretim alan\u0131n\u0131n her y\u0131l yeniden kurulup kurulmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirler.<\/em>

\u00d6rne\u011fin yulaf tek y\u0131ll\u0131k bir serin mevsim bitkisiyken, domuz ayr\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u0131ll\u0131kt\u0131r. M\u0131s\u0131r ve sorgum grubu ise s\u0131cak mevsimde geli\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fl\u0131ca Bu\u011fdaygil Yem Bitkileri<\/h2>\n\n\n\n

Serin Mevsim T\u00fcrleri<\/h3>\n\n\n\n

Serin mevsim t\u00fcrleri, uygun nem bulundu\u011funda serin d\u00f6nemlerde yem \u00fcretmek i\u00e7in de\u011ferlendirilir. T\u00fcr ve \u00e7e\u015fide g\u00f6re k\u0131\u015fa dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131, yaz geli\u015fmeleri ve bi\u00e7im sonras\u0131 yenilenmeleri farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"Serin<\/figure>\n\n\n\n

Bu t\u00fcrlerin T\u00fcrkiye\u2019deki yem bitkisi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda ve \u00e7e\u015fit geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yerleri vard\u0131r. \u0130talyan \u00e7imi ile \u00e7ok y\u0131ll\u0131k \u00e7im ayn\u0131 bitki de\u011fildir; tohum al\u0131rken yaln\u0131zca \u201cryegrass\u201d ad\u0131na dayan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

**\u00dcretici notu:** <\/strong>Yem \u00fcretimi i\u00e7in al\u0131nan tohumun kullan\u0131m amac\u0131 do\u011frulanmal\u0131d\u0131r. Ye\u015fil alan veya \u00e7im sahas\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f bir \u00e7e\u015fidin, ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn yemlik \u00e7e\u015fidiyle e\u015fde\u011fer oldu\u011fu varsay\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ege Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc de<\/em> yem bitkisi ve ye\u015fil alan ama\u00e7l\u0131 \u00e7e\u015fit \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ayr\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131cak Mevsim T\u00fcrleri<\/h3>\n\n\n\n

M\u0131s\u0131r, yemlik sorgum, Sudan otu ve sorgum\u2013Sudan otu melezleri s\u0131cak d\u00f6nemde kaba yem \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"Silajl\u0131k<\/figure>\n\n\n\n

Sorgum grubu s\u0131cakl\u0131\u011fa ve kurakl\u0131\u011fa serin mevsim tah\u0131llar\u0131ndan daha toleransl\u0131 olabilir. Bununla birlikte **kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, susuz ko\u015fullarda y\u00fcksek verim garantisi de\u011fildir.** Sudan otunun daha ince sapl\u0131 yap\u0131s\u0131 kuru ot \u00fcretimini kolayla\u015ft\u0131rabilir; kal\u0131n sapl\u0131 melezlerde kurutma daha g\u00fc\u00e7 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

**\u00dcretici notu:** <\/strong>T\u00fcrkiye’deki genel \u00e7ift\u00e7i prati\u011finde m\u0131s\u0131r silaj\u0131 i\u00e7in ideal hasat zaman\u0131 “tanelerin s\u00fct \u00e7izgisinin 1\/2 veya 1\/3’e ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem<\/em>” olarak takip edilir. Laboratuvar imkan\u0131 olmayan \u00fcreticiler i\u00e7in tanedeki s\u00fct \u00e7izgisinin takibi pratik bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fletmeye Uygun T\u00fcr Nas\u0131l Se\u00e7ilir?<\/h2>\n\n\n\n

T\u00fcr se\u00e7imine \u201cen \u00e7ok ot veren bitki hangisi?\u201d sorusuyla ba\u015flamak yerine, a\u015fa\u011f\u0131daki ihtiya\u00e7lar\u0131 belirlemek daha yararl\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\"Yem<\/figure>\n\n\n\n

Bunlar bir \u00f6n eleme sa\u011flar. Son se\u00e7imde yerel deneme sonu\u00e7lar\u0131, \u00e7e\u015fidin \u00f6zellikleri ve tarla ko\u015fullar\u0131 dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ekim ve Tarla Kurulu\u015fu<\/h2>\n\n\n\n

Ekim Zaman\u0131<\/h3>\n\n\n\n

Bu\u011fdaygil yem bitkilerinin tamam\u0131na uygulanabilecek tek bir ekim tarihi yoktur. Serin mevsim t\u00fcrlerinde sonbahar veya ilkbahar ekimi; b\u00f6lgenin k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131, \u00e7e\u015fit ve toprak nemine g\u00f6re de\u011ferlendirilir. S\u0131cak mevsim t\u00fcrlerinde ise yeterli toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve don riski belirleyicidir.

Zonguldak \u0130l Tar\u0131m ve Orman M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u0130talyan \u00e7imi yeti\u015ftiricili\u011fi bro\u015f\u00fcr\u00fc, Marmara d\u00e2hil baz\u0131 b\u00f6lgeler i\u00e7in **eyl\u00fcl\u2013ekim d\u00f6nemini** belirtir. Bu takvim, her y\u0131l ayn\u0131 g\u00fcnlerde ekim yap\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez; tav durumu ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f sonras\u0131 geli\u015fme ko\u015fullar\u0131 kontrol edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Tohum Yata\u011f\u0131 ve Ekim Derinli\u011fi<\/h3>\n\n\n\n

K\u00fc\u00e7\u00fck tohumlu \u00e7ay\u0131r t\u00fcrleriyle iri tohumlu tah\u0131llara ayn\u0131 ekim derinli\u011fi uygulanmamal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck tohumlarda a\u015f\u0131r\u0131 derin ekim \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 zorla\u015ft\u0131rabilir.

Tohum yata\u011f\u0131, tohumun toprakla temas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Tohum miktar\u0131 ve s\u0131ra aral\u0131\u011f\u0131 belirlenirken t\u00fcr, \u00e7e\u015fit, \u00e7imlenme oran\u0131, ekim y\u00f6ntemi ve kar\u0131\u015f\u0131mda kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131 birlikte de\u011ferlendirilmelidir. \u00c7ok y\u0131ll\u0131k tesislerde kurulu\u015f ba\u015far\u0131s\u0131, sonraki y\u0131llar\u0131n \u00fcretimini de etkiler.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcbreleme ve Sulama Y\u00f6netimi<\/h2>\n\n\n\n

Bu\u011fdaygil yem bitkileri azotlu g\u00fcbrelemeye yan\u0131t verebilir. Ancak bu durum, y\u00fcksek dozlar\u0131n her ko\u015fulda yararl\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. G\u00fcbreleme program\u0131 toprak analizi, mevcut besin durumu, beklenen \u00fcretim ve bi\u00e7im say\u0131s\u0131na g\u00f6re haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.

Sorgum grubunda y\u00fcksek azot uygulamas\u0131, \u00f6zellikle stres ko\u015fullar\u0131nda nitrat ve siyan\u00fcr riskini art\u0131rabilir. Bu nedenle verim hedefi ile yem g\u00fcvenli\u011fi birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.

Sulamada da takvim tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Toprak nemi, ya\u011f\u0131\u015f ve bitkinin yeniden geli\u015fmesi izlenmelidir. \u201cHer bi\u00e7imden sonra ayn\u0131 miktarda su ve g\u00fcbre\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 yerine, o d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re karar verilmelidir.

G\u00fcbreleme \u00f6ncesinde [Toprak Analizi Okuma Rehberi<\/a>], sulama planlamas\u0131nda ise [Sulama Zamanlamas\u0131 ve Su Tasarrufu Teknikleri<\/a>] yaz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 inceleyebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

Bi\u00e7im ve Hasat Zaman\u0131<\/h2>\n\n\n\n

**En y\u00fcksek ya\u015f ot miktar\u0131, her zaman en iyi yem kalitesi anlam\u0131na gelmez.** Hasat geciktik\u00e7e sap oran\u0131 ve yap\u0131sal lif artabilir; protein oran\u0131 ve sindirilebilirlik d\u00fc\u015febilir.

\u00d6rne\u011fin \u00e7avdarda kuru ot ve soldurulmu\u015f silaj \u00fcretimi i\u00e7in ba\u015fa\u011f\u0131n hen\u00fcz yaprak k\u0131n\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nem, verim ve kalite aras\u0131nda bir denge sa\u011flayabilir. Bununla birlikte b\u00fct\u00fcn bitki tah\u0131l silaj\u0131nda tane geli\u015fimi de enerji de\u011ferini etkiledi\u011finden, bu d\u00f6nem b\u00fct\u00fcn t\u00fcr ve kullan\u0131m ama\u00e7lar\u0131na tek kural olarak uygulanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"Bu\u011fdaygil<\/figure>\n\n\n\n

Kuru Ot \u00dcretimi<\/h3>\n\n\n\n

Kuru ot i\u00e7in bi\u00e7im zaman\u0131n\u0131n yan\u0131nda kurutma ko\u015fullar\u0131 da planlanmal\u0131d\u0131r. Kal\u0131n sapl\u0131 materyalin kurumas\u0131 daha g\u00fc\u00e7 olabilir. Bu nedenle \u00fcr\u00fcn se\u00e7ilirken i\u015fletmenin bi\u00e7me, kurutma ve depolama imk\u00e2nlar\u0131 hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Silaj \u00dcretimi<\/h3>\n\n\n\n

Silajl\u0131k m\u0131s\u0131rda hasat karar\u0131 yaln\u0131zca yapraklar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne veya takvim tarihine g\u00f6re verilmemelidir. **B\u00fct\u00fcn bitkinin nemi \u00f6l\u00e7\u00fclmelidir.**<\/strong> \u00d6zellikle kurakl\u0131ktan etkilenmi\u015f bitkiler, d\u0131\u015far\u0131dan kuru g\u00f6r\u00fcnmelerine ra\u011fmen y\u00fcksek nem i\u00e7erebilir.

Hedef nem depolama sistemine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Minnesota \u00dcniversitesi yatay bunker silolar i\u00e7in yakla\u015f\u0131k **%65\u201370 nem**, yani **%30\u201335 kuru madde** <\/em>aral\u0131\u011f\u0131 belirtir. Di\u011fer silo sistemlerinin hedefleri farkl\u0131 olabilir. Fazla ya\u015f \u00fcr\u00fcn s\u0131z\u0131nt\u0131 ve istenmeyen fermantasyon; fazla kuru \u00fcr\u00fcn ise yetersiz s\u0131k\u0131\u015fma ve k\u00fcflenme sorunlar\u0131na yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n

Otlatmada Yeniden Geli\u015fmeyi Koruma<\/h2>\n\n\n\n

Otlatma plan\u0131nda yaln\u0131zca mevcut ot miktar\u0131 de\u011fil, bitkinin yeniden geli\u015fmesi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. T\u00fcr\u00fcn geli\u015fme bi\u00e7imine uygun giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 belirlenmeli; alan\u0131n dinlenmesine imk\u00e2n verilmelidir.

\u00d6zellikle sorgum grubunda \u00e7ok gen\u00e7 bitkiler ve yeni s\u00fcrg\u00fcnler do\u011frudan otlatmaya a\u00e7\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bitki boyu yard\u0131mc\u0131 bir \u00f6l\u00e7\u00fct olsa da don, kurakl\u0131k ve yeniden s\u00fcrme ko\u015fullar\u0131 ayr\u0131ca de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

**\u00dcretici notu:** At yeti\u015ftiricileri i\u00e7in:<\/strong> Sudan otu ve sorgum\u2013Sudan otu melezlerinde atlar otlat\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bu bitkiler atlarda sistitis sendromuyla ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n

Yem G\u00fcvenli\u011finde Kritik Noktalar<\/h2>\n\n\n\n

Sorgum Grubunda Siyan\u00fcr Riski<\/h3>\n\n\n\n

Sorgum, Sudan otu ve bunlar\u0131n melezlerinde siyan\u00fcr a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilen bile\u015fikler bulunabilir. Gen\u00e7 s\u00fcrg\u00fcnler, don zarar\u0131 ve kurakl\u0131k gibi stres ko\u015fullar\u0131 riski art\u0131rabilir.

Riskli ko\u015fullarda ye\u015fil yem verme ve otlatma ertelenmeli; gerekti\u011finde uygun numune al\u0131narak analiz yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sabit bir bekleme s\u00fcresinin her ko\u015fulda g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayaca\u011f\u0131 varsay\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nitrat Riski<\/h3>\n\n\n\n

Nitrat birikimi, siyan\u00fcrden farkl\u0131 bir sorundur. Kurakl\u0131k gibi geli\u015fmeyi s\u0131n\u0131rlayan ko\u015fullarda m\u0131s\u0131rda da g\u00f6r\u00fclebilir.

Silaj fermantasyonu nitrat miktar\u0131n\u0131 azaltabilse de **riskli yemi otomatik olarak g\u00fcvenli h\u00e2le getirmez.** \u015e\u00fcpheli materyal, yedirilmeden \u00f6nce analiz edilmelidir. Laboratuvar sonucundaki \u201cnitrat\u201d ve \u201cnitrat azotu\u201d ifadeleri de ayn\u0131 de\u011fer gibi yorumlanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kam\u0131\u015fs\u0131 Yumakta Endofit Durumu<\/h3>\n\n\n\n

Baz\u0131 kam\u0131\u015fs\u0131 yumaklarda bitki i\u00e7inde ya\u015fayan endofit mantar, hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve performans\u0131n\u0131 etkileyen alkaloitler \u00fcretebilir. \u00d6zellikle dam\u0131zl\u0131k k\u0131sraklar\u0131n beslenmesinde bu konu \u00f6nemlidir.

Tohum se\u00e7iminde yemlik kullan\u0131m amac\u0131 ve endofit \u00f6zellikleri do\u011frulanmal\u0131d\u0131r; b\u00fct\u00fcn kam\u0131\u015fs\u0131 yumak \u00e7e\u015fitleri ayn\u0131 risk d\u00fczeyinde kabul edilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n

Baklagillerle Kar\u0131\u015f\u0131m Yap\u0131labilir mi?<\/h2>\n\n\n\n

Bu\u011fdaygil ve baklagil yem bitkileri birlikte yeti\u015ftirilebilir. Ancak kar\u0131\u015f\u0131m, rastgele tohumlar\u0131 birle\u015ftirmekle kurulmaz. T\u00fcrlerin geli\u015fme h\u0131z\u0131, rekabet g\u00fcc\u00fc, hasat zaman\u0131 ve kullan\u0131m amac\u0131 uyumlu olmal\u0131d\u0131r.

\u00d6zellikle g\u00fc\u00e7l\u00fc geli\u015fen tah\u0131llar, kar\u0131\u015f\u0131mdaki di\u011fer bitkileri bask\u0131layabilir. Bu nedenle tek ba\u015f\u0131na ekimde kullan\u0131lan tohum miktarlar\u0131 do\u011frudan kar\u0131\u015f\u0131ma ta\u015f\u0131nmamal\u0131d\u0131r.

Kar\u0131\u015f\u0131mdaki baklagil se\u00e7enekleri i\u00e7in [Baklagil Yem Bitkileri<\/a>] rehberini inceleyebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretici \u0130\u00e7in Kontrol Listesi<\/h2>\n\n\n\n
\"Bu\u011fdaygil<\/figure>\n\n\n\n